gastr1 DSC_8723 210 P1190070

My Hot Spots

Συνδέσου και φτιάξε τον δικό σου προσωπικό οδηγό!

Τα κορυφαία προϊόντα γαστρονομίας της Λήμνου σάς συστήνονται ένα - ένα. Για να ξέρετε τι πρέπει να δοκιμάσετε οπωσδήποτε κατά την παραμονή σας στο νησί και τι να αναζητήσετε στους πάγκους και στα ράφια των παντοπωλείων του νησιού. Γεύσεις κι αρώματα της Λήμνου να πάρετε μαζί σας στο σπίτι.

Καλαθάκι Λήμνου

Το μικρό αυτό κεφαλάκι φρέσκο λευκό τυρί άλμης είναι ένας από τους πιο δυναμικούς γαστρονομικούς πρεσβευτές του νησιού. Μια μπουκιά του θα σας ταξιδέψει στα καταπράσινα λιβάδια της Λήμνου με τα μυρωδάτα αγριόχορτα, νοστιμισμένα από την αρμύρα. Εδώ βόσκουν ελεύθερα τα πρόβατα και τα κατσίκια που δίνουν το αρωματικό τους γάλα, πρώτη ύλη για την παρασκευή ενός από τα πιο εκλεκτά τυριά της Ελλάδας.

Προϊόν Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.), το καλαθάκι Λήμνου παράγεται ως σήμερα με πατροπαράδοτο τρόπο από πρόβειο γάλα που δίνει και την καλύτερη ποιότητα τυριού, αλλά και μίγμα κατσικίσιου με πρόβειο γάλα σε αναλογία που δεν ξεπερνά το 30%.

Επικράτησε να λέγεται έτσι, από τα τυρβόλια, καλούπια δηλαδή σαν καλαθάκια, παλαιότερα πλεγμένα από πράσινα βούρλα ή ξύλο λυγαριάς και σήμερα πλαστικά για λόγους υγιεινής, όπου βάζει ο τυροκόμος το τυρόπηγμα για να στραγγίξει. Είναι αυτά που αφήνουν και το αποτύπωμά τους στην επιφάνεια του τυριού, δίνοντάς του τη χαρακτηριστική ανάγλυφη μορφή με τις ραβδώσεις.

Αφού βγάλει το τυρί από το τυρβόλι, ο τυροκόμος θα το αλατίσει επιφανειακά και μετά θα το βάλει σε δοχεία στην άλμη για να ωριμάσει. Η διαδικασία παρασκευής του ξεκινά γύρω στα τέλη Φεβρουαρίου, με το ανοιξιάτικο-και γι΄αυτό πιο εύγευστο-γάλα. Μικρές και μεγάλες τυροκομικές μονάδες του νησιού ακολουθούν πιστά τις παραδοσιακές τεχνικές, σε συνδυασμό με τις πλέον σύγχρονες μεθόδους παραγωγής και ποιοτικού ελέγχου.

Αποτέλεσμα, το καλαθάκι της Λήμνου παραμένει το ίδιο μυρωδάτο κι εύγευστο με εκείνα τα κεφαλάκια που έπηζαν κάποτε οι μοναχοί στα αγιορείτικα μετόχια του νησιού.

Πλούσιο και μεστό σε γεύση, θυμίζει τη φέτα αλλά είναι πιο πικάντικο και γευστικό.

Δοκιμάστε το μυρωδάτο καλαθάκι με λημνιό κριθαρένιο παξιμάδι και ντομάτα, πρώτης τάξης κολατσιό όλες τις ώρες της ημέρας. Γευτείτε το ως υλικό μέσα σε πίτες, όπως η κολοκυθόπιτα, η στρωτή τυρόπιτα και τα τυροπιτούδια.

Άριστος μεζές για το ντόπιο ρακί μαζί με σκόρδο και χλωρά κουκιά, δένει εξίσου και με τα κρεατικά σε παραδοσιακές συνταγές όπως το κασπακινό αρνί. Ιδανικά θα συνοδέψετε το καλαθάκι με λημνιό λευκό ξηρό κρασί.


Μελίχλωρο ή μελίπαστο τυρί

Τυρί που συνοψίζει στη γεύση του το Λημνιό καλοκαιράκι, καθώς φτιάχνεται παραδοσιακά τους καλοκαιρινούς μήνες. Κουβαλά ακόμη, αυτούσια τη σφραγίδα του Αιγαίου γιατί πλένεται στη θάλασσα ως μέρος της διαδικασίας παρασκευής του!

Οι τυροκόμοι επιλέγουν για την παραγωγή του μελίχλωρου το τέλος της άνοιξης, από το Μάιο και πέρα, όταν το πρόβειο γάλα είναι παχύ και ο καιρός πιο ξηρός στο νησί, με σχετικά χαμηλά τα επίπεδα υγρασίας. Οι συνθήκες αυτές είναι ευνοϊκές για να στραγγίξει το τυρί, σε σκιερό και καλά αεριζόμενο χώρο. Σε πρώτη φάση το τυρί αποκτά υφή μεταξύ χλωρού και ξηρού (μελίχλωρο). Τότε, το πλένουν στη θάλασσα και το στεγνώνουν σε καθαρό μέρος.

Όταν προχωρήσει η αφυδάτωση, το τυρί γίνεται σκληρό και τότε είναι ιδανικό για τρίψιμο στα σπιτικά ζυμαρικά της Λήμνου, όπως τα φλομάρια και οι βαλάνες. Δοκιμάστε το μελίχλωρο σε σαγανάκι, ή φάτε το απλά ,με λημνιό θυμαρίσιο μέλι και σουσάμι.


 

Ψωμί από μαυραγάνι

 Σκεφτείτε καλά πριν δοκιμάσετε αυτό το μοναδικής νοστιμιάς και θρεπτικής αξίας λημνιό ψωμί γιατί μετά δύσκολα θα ξαναγυρίσετε στις φραντζόλες της γειτονιάς σας!

Η Λήμνος γνωστός σιτοβολώνας από την αρχαιότητα, κατάφερε με την καλλιέργεια μία μοναδικής ποικιλίας σταριού, να παράγει και σήμερα ένα μοναδικό σιτάρι.

Το μαυραγάνι είναι παλιά ντόπια ποικιλία σιταριού, η καλλιέργεια της οποίας αναβιώνει με επιτυχία τα τελευταία χρόνια.

Για το μαυραγάνι, όλα ξεκίνησαν τη δεκαετία του ’30, όταν Ιταλοί αρχαιολόγοι που πραγματοποιούσαν ανασκαφές σε δύο τοποθεσίες της Λήμνου, την Ηφαιστία και την Πολιόχνη, έφεραν μαζί τους στο νησί έναν σπόρο σιταριού από τη Σικελία που κι αυτός με τη σειρά του είχε εισαχθεί στο ιταλικό νησί, αρχές του 20ου αιώνα, από την Αφρική.

Ο αφρικάνικος και μετέπειτα σιτσιλιάνικος σπόρος θα φυτρώσει άνετα στην εύφορη λημνιακή γη αλλά με μία διαφορά: το έδαφος του αιγαιοπελαγίτικου νησιού βάφει μαύρα τα αγάνια δηλαδή τα λευκά «μουστάκια» του σιταριού, με αποτέλεσμα ο σπόρος να ονομαστεί στη Λήμνο μαυραγάνι.

Πριν από μερικά χρόνια ανακαλύφθηκε τυχαία μέσα σε πιθάρι στο Άγιο Όρος, στη μονή Καρακάλου, σπόρος από την παλιά αυτή ποικιλία που καλλιεργούσαν προπολεμικά στο νησί καθώς τα μοναστήρια στον Άθω, μέχρι και τη δεκαετία του ’70, έκαναν προμήθειες σε τρόφιμα από τα μετόχια τους στη Λήμνο. Ο σπόρος επέστρεψε στο νησί κι άρχισε σιγά - σιγά η επανακαλλιέργεια του μαυραγανιού. Πρόκειται για σκληρό σιτάρι, που δίνει αλεύρι με κίτρινο χρώμα, κατάλληλο και για σιμιγδάλι, εξαιρετικά νόστιμο για ψωμί, πίτες και ζυμαρικά. Ζυμωτό ψωμί από μαυραγάνι θα βρείτε στα τοπικά αρτοποιεία του νησιού. Αναζητήστε το οπωσδήποτε!


Παξιμάδια

Τα λημνιά παξιμάδια, σταρένια, κριθαρένια, ολικής άλεσης και επτάζυμα, φτιάχνονται με αλεύρι από διαλεχτά σιτάρια και κριθάρια που καλλιεργούνται στις εύφορες πεδιάδες της Λήμνου. Σήμερα θα τα βρείτε σε φούρνους και, τυποποιημένα σε συσκευασίες, στα παντοπωλεία του νησιού, σε μεγάλη ποικιλία από μεγέθη και γεύσεις, μεγάλα χωριάτικα και κριθαροκούλουρα ως τραγανές μπουκιές.

Παλαιότερα, το ζύμωμα των παξιμαδιών ήταν στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα της Λημνιάς νοικοκυράς, μαζί με το ψωμί της οικογένειας. Ειδικά η παρασκευή των επτάζυμων αποτελούσε καθιερωμένη ασχολία των γυναικών της Λήμνου το καλοκαίρι γιατί τότε η ζέστη βοηθούσε τη ζυμάρι να φουσκώσει καλύτερα.Πολύ αφράτα και γευστικά, τα μεγάλα αυτά παξιμάδια φτιάχνονται ακόμα στο νησί με πατροπαράδοτη συνταγή, παίρνοντας νοστιμιά από το ρεβιθόνερο που χρησιμοποιείται για το ζύμωμα του αλευριού, αρωματισμένο με κανέλα, γαρύφαλλα, δαφνόφυλλα και γλυκάνισο.


 

Φλομάρια

Οι παραδοσιακές χυλοπίτες της Λήμνου κερδίζουν επάξια μια θέση στο πάνθεον των ζυμαρικών, συναγωνιζόμενες στα ίσα τις ταλιατέλες και τα λινγκουίνι των εξπέρ στην pasta Ιταλών. Ζυμαρικό εξόχως γκουρμέ για το τραπέζι σας αλλά και βαθιά ριζωμένο στο γαστρονομικό DNA των Λημνιών. Ένα πιάτο φλωμάρια με λίγο τριμμένο μελίχλωρο τυρί από πάνω, ήταν ανέκαθεν η γρήγορη λύση της νοικοκυράς για ένα φτηνό και χορταστικό γεύμα αλλά και το απαραίτητο συνοδευτικό πλάι στο κρέας, τον κόκορα ή το κυνήγι στα κυριακάτικα και γιορτινά φαγητά της οικογένειας.

Γρήγορα στο μαγείρεμα αλλά απαιτητικά στην παρασκευή τους, αυτά τα ζυμαρικά ήταν πρόκληση για τη Λημνιά που έπρεπε να κόψει επιδέξια το φύλλο σε πολύ μικρά κομματάκια-σαν μισά σπίρτα-χρησιμοποιώντας ένα κοφτερό μαχαίρι, σε μια εποχή που δεν υπήρχαν εδικές μηχανές κοπής ζυμαρικών.

Συγκεντρωμένες στο σπίτι καθεμιάς, συνήθως το καλοκαίρι μετά το άλεσμα του σιταριού και για να στεγνώνουν με τη ζέστη πιο σωστά τα φύλλα της ζύμης, οι χρυσοχέρες του πλάστη ζύμωναν το ντόπιο σκληρό αλεύρι με πρόβειο γάλα και χωριάτικα αβγά. Άνοιγαν φύλλο στον ξύλινο σοφρά κι έπιαναν την κουβέντα καθώς άρχιζαν το κόψιμο του φύλλου σε πολύ λεπτές λωρίδες με το μαχαίρι. Φλωμάρια τ’ αδραχτιού, τόσο κομψά δηλαδή σαν να είχαν γίνει στο αδράχτι, έλεγαν εκείνα τα ζυμαρικά που είχαν κοπεί τόσο επιδέξια από την πιο προκομμένη νοικοκυρά και φανέρωναν την αξιοσύνη της.

Σήμερα παρασκευάζονται με τα ίδια ντόπια αγνά υλικά και κυκλοφορούν συσκευασμένα σε τρεις τύπους, ψιλά, μέτρια και χοντρά ενώ θα τα βρείτε και σε διάφορες γεύσεις, όπως με ντομάτα, σπανάκι, ολικής άλεσης. Συνοδεύουν κρέατα ή τρώγονται σκέτα με τριμμένο μελίχλωρο τυρί. Θα τα δοκιμάσετε σε πολλές παραδοσιακές συνταγές του νησιού, φλωμάρια με κόκορα κοκκινιστό, αλλά και λαδερά με φρέσκια ντομάτα και μελιτζάνες, το λεγόμενο «ψευτοπετ’νό», φλωμάρια με κοκκινιστή πέρδικα, αγριοκούνελο στιφάδο, μέχρι και με σαλιγκάρια.


Μέλι

Από την αρχαιότητα ως σήμερα, οι εργάτριες της κυψέλης τρυγούν τους ανθούς στις πλαγιές του νησιού και δίνουν το ονομαστό θυμαρίσιο μέλι της Λήμνου. Ανοίξτε ένα βαζάκι και θαυμάστε το κεχριμπαρένιο χρώμα, την πυκνή παχύρρευστη υφή και, προπαντός, την εξαίρετη γεύση και τα αρώματα που «κλέβει» το μέλι από τους εκτεταμένους θυμαρότοπους του τόπου.

Χαρακτηριστική πινελιά στο τοπίο της Λήμνου είναι τα βαράδια, οι παραδοσιακές κυψέλες σπαρμένες στα μελισσαργιά, στους μελισσότοπους του νησιού, βαμμένους μωβ από τα άνθη του θυμαριού.

Μέλι θα βρείτε να διατίθεται στην αγορά από πολλούς μελισσοκόμους της Λήμνου που συνεχίζουν τη μακραίωνη παράδοση της παραγωγής του.

Από τα βασικά προϊόντα της λημνιακής γης, μαζί με το σιτάρι και το κρασί, το μέλι ήταν σοδειά των εύπορων οικογενειών της Λήμνου. Τον 16ο αιώνα, ο Γάλλος περιηγητής Pierre Belon ταξιδεύει στη Λήμνο και, περιγράφοντας στις σημειώσεις του το γεύμα που του παρέθεσε ο Οθωμανός υποδιοικητής, αναφέρει μια λιτή αλλά λίαν δυναμωτική σούπα με βρασμένο σιτάρι, μέλι και ψωμί.

Το λημνιό μέλι χαρίζει τη γλύκα και το άρωμα του σε πολλά παραδοσιακά γλυκά του τόπου, γαρνίρει τις δίπλες, τις λαλαγίτες, τα φετούδια και τους λουκουμάδες, σοροπιάζει τα φοινίκια και τους σαμσάδες, γίνεται μελόπιτα. Επίσης, παντρεύεται άριστα με το ντόπιο πρόβειο γιαούρτι και μπαίνει, αντί για ζάχαρη, στα ροφήματα από αγριοβότανα της Λήμνου.


Γλυκά κουταλιού

«Να σας τρατάρουμε ένα βύσσινο, νερατζάκι, συκαλάκι, μούσκλες, πετροκολόκυθο ή μήπως ένα κουταλάκι ορνό;», ήταν η χαρακτηριστική ερώτηση της Λημνιάς νοικοκυράς προς τους μουσαφίρηδες. Αν ήταν προκομμένη, θα είχε στην κουζίνα της τουλάχιστον μισή ντουζίνα από γλυκά του κουταλιού σε διαφορετικές γεύσεις, καμωμένα από τα χεράκια της για να βγει ασπροπρόσωπη στους καλεσμένους.

Σύκο, μελιτζανάκι, κολοκύθι, σταφύλι, βύσσινο, κυδώνι, η ποικιλία γλυκών κουταλιού που θα βρείτε σήμερα στη λημνιά αγορά από τις ντόπιες βιοτεχνίες είναι τεράστια και η ποιότητα τους εξαιρετική. Με σεβασμό στην παράδοση, οι παραγωγοί ακολουθούν την εποχικότητα των φρούτων εφαρμόζοντας σπιτικές συνταγές, χωρίς συντηρητικά και πρόσθετα.

Ανάλογα με την εποχή που θα βρεθείτε στη Λήμνο, δοκιμάστε γλυκό κουταλιού αχλαδάκι, καρπούζι, κυδώνι στολισμένο με ολόκληρα λευκά αμύγδαλα, βύσσινο, καϊσί (βερύκοκο), ντοματάκι, μελιτζανάκι, νεραντζάκι, μούσκλες (δαμάσκηνα) δεμένες με σιρόπι, ορνό (άγριο σύκο), πετροκολόκυθο, ρετσέλι (κολοκύθι) βρασμένο σε πετιμέζι με κανελογαρίφαλα, ακόμα και γλυκό κουταλιού τριαντάφυλλο, από ροζ πέταλα ρόδου.


 Βενιζελικά

Μικρά φοντάν με όνομα βαρύ σαν ιστορία. Το 1912, όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη στη Λήμνο, μετά την απελευθέρωσή της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι ντόπιοι τον τρατάρουν τις γλυκές αυτές μπαλίτσες που τόσο θα ενθουσιάσουν τον Έλληνα πρωθυπουργό ώστε πήραν το όνομά του και βαφτίστηκαν «Βενιζελικά».

Δοκιμάστε τις και θα καταλάβετε το γιατί: μπουκίτσες καμωμένες από αμυγδαλόψιχα, κακάο, τριμμένη σοκολάτα, καρύδι και ζάχαρη άχνη ζυμωμένα με κονιάκ και λικέρ βύσσινο και γλασαρισμένες με λευκό γλάσο βανίλιας.

Σήμερα τα βενιζελικά πωλούνται συσκευασμένα στα παντοπωλεία του νησιού και σε καταστήματα με είδη τοπικών παραδοσιακών προϊόντων για να πάρετε μαζί σας τη γλύκα τους κι ένα αυθεντικό λημνιώτικο τρατάρισμα για τους καλεσμένους σας.


Τσίπουρο και Ούζο

«Ο μεζές κάνει το ρακί ή το ρακί το μεζέ;», θα αναρωτηθείτε βλέποντας πόσο είναι αλληλένδετα, με τη γαστρονομική παράδοση του νησιού, το λημνιό τσίπουρο και ούζο. Ένα «κατοσταράκι» είναι πάντα αφορμή για κουβεντούλα με την παρέα, slow food τσιμπολόγημα ή ολονύχτιο γλέντι γύρω από το λακαριό.

Στη Λήμνο τίποτα δεν πάει χαμένο μετά το πάτημα των σταφυλιών και την παραγωγή του μούστου. Αντίθετα, ξεκινά μια πατροπαράδοτη διαδικασία που όταν ολοκληρωθεί δίνει το μυρωδάτο τσίπουρο και το προστατευόμενο γεωγραφικής ένδειξης ούζο Λήμνου.

Τέλη Οκτωβρίου και όλο το Νοέμβριο, η χαρακτηριστική μυρωδιά του γλυκάνισου πλανάται στον αέρα στα χωριά του νησιού και σας οδηγεί στα παραδοσιακά καζάνια για την απόσταξη του τσίπουρου και του ούζου, μια ιεροτελεστία σαν διονυσιακή τελετή, ίδια κι απαράλλαχτη όπως αιώνες πριν.

Τα πολτοποιημένα σταφύλια βγαίνουν από τα πιθάρια και τις γούβες όπου ξεκουράστηκαν, σκεπασμένα με ξερά φύκια μετά την εποχή του τρύγου και μεταφέρονται στο λακαριό ή ρακαριό, όπου υπάρχει ο άμβυκας για την απόσταξη. Επτασφράγιστο μυστικό το…κοκτέιλ των μυρωδικών που βάζει ο παραγωγός μέσα στο καζάνι για να δώσει στο απόσταγμα άρωμα κι εκείνο το γαλακτερό χρώμα που παίρνει μετά το ανακάτεμα με το νερό. Μοσχοκάρυδο, σταφίδες, μαστίχα, κυδώνια, κούμαρα, δαμάσκηνα, με πρώτο και καλύτερο το φημισμένο για την ευωδιά του γλυκάνισο των Καμινίων.

Μόλις αρχίσει το βράσιμο στο καζάνι και περάσει το αλκοόλ σαν ατμός μέσα από τον λουλά, ανάβει το γλέντι ανάμεσα στους συγγενείς και τους φίλους του παραγωγού που έχουν μαζευτεί για την απόσταξη. Δίνουν και παίρνουν οι μεζέδες κι η παρέα πιάνει το τραγούδι και τον κεχαγιάδικο παραδοσιακό χορό.

Εκτός από την παραδοσιακή σπιτική παραγωγή, το λημνιό ούζο και τσίπουρο προσφέρονται πλέον και τυποποιημένα στην αγορά.

Pin It